Profpraat | Weg met wegwerp

Geen plastic wegwerpbordjes meer tijdens je BBQ, geen drankjes in plastic bekertjes op de studentenhuisborrel. Ook plastic wegwerpbestek, rietjes en wattenstaafjes zijn sinds vorige week in de EU verboden. Door het verbod op plastic wegwerpartikelen om de plasticsoep tegen te gaan, zoekt de verpakkingsindustrie nu naar duurzamere alternatieven. Daar zijn zeker nog stappen in te maken, volgens ‘plastic professors’ Jaap den Doelder en Remco Tuinier. Wat gaan we deze zomer meenemen naar de picknick in het park?

door
foto Julie208 / Shutterstock

Honderdvijftig miljoen ton plastic drijft er naar schatting momenteel in zee. En de hoeveelheid plastic in de grote oceanen neemt alsmaar toe. Voor een deel is dit zwerfvuil afkomstig van containerschepen of materiaal uit de visserij dat verloren gaat, maar verreweg het grootste aandeel is straatafval dat via rivieren uiteindelijk in de zee terecht komt. Om te voorkomen dat er nog meer plastic de zee in gaat, zijn wegwerpplastics sinds 3 juli binnen de EU verboden. Verder moeten drinkflesjes de komende jaren van een steeds hoger percentage gerecycled plastic zijn en gaan producenten meebetalen aan de afvalverwerking. In Nederland zijn ook sinds afgelopen week water- en frisdrankflesjes voorzien van een statiegeldsysteem om zwerfvuil terug te dringen.

Heel positief, vindt TU/e-hoogleraar Fysische Chemie, Remco Tuinier. “We moeten minder plastic gaan gebruiken, en als we het gebruiken dan heel bewust. Voorkomen dat wegwerpplastics in het milieu komen moet nu prioriteit hebben. Voor de natuur is dit het meest dramatische scenario. Plastic vergaat niet, maar vervalt wel in hele kleine stukjes - microplastics - die zich in het milieu ophopen met alle gevolgen van dien.”

Het type verpakkingen dat nu verboden wordt overlapt sterk met het type plastic afval wat je in de plasticsoep tegenkomt, zegt Jaap den Doelder, hoogleraar Fysische Chemie van Polymeren. “Alles wat naar zee gaat is te veel. Dus in die zin is het verbod een goede zaak. Maar tegelijkertijd vrees ik voor suboptimale alternatieven. Het papieren rietje drinkt niet fijn en is bovendien vaak verpakt met een plastic folietje eromheen. Tja. We moeten als consument meer bewust zijn van onze keuzes, en meer verantwoordelijkheid dragen. Hoe belangrijk is een rietje? Kunnen we zonder?”

Een rietje valt dan misschien in de categorie overbodig, maar een deel van de plastic verpakkingen is zeker nuttig, om bijvoorbeeld voedselverspilling tegen te gaan. Den Doelder spreekt dan ook liever van Single Use Plastics (SUP) dan van wegwerpplastics - “Plastics zijn niet ontworpen om weg te gooien”. De milieu-impact van een plastic verpakking hangt af van diverse factoren zoals materiaal, toepassing en hergebruikmogelijkheden. Volgens den Doelder maakt een levenscyclusanalyse (LCA) veel inzichtelijk en biedt een dergelijke studie ook aanknopingspunten voor verduurzaming. Zelfs essentieel, valt TU/e-collega Remco Tuinier hem bij. “Dankzij een LCA kun je een discussie heel rationeel benaderen. Zo voerde de Deense overheid een LCA uit toen men plastic zakjes wilde vervangen door papieren; veel mensen denken dat dit ‘beter’ voor het milieu is. Het tegendeel bleek: het maken van een papieren zak kost ruim zeven keer zoveel energie als het maken van een plastic zak.”

Den Doelder neemt graag de koffiebekerdiscussie als voorbeeld. “Polystyreen bekertjes - overigens goed te recyclen - zijn vervangen door bekertjes van geplastificeerd karton. Dat mag niet bij het papierafval, maar kan wel apart ingezameld worden, zoals we hier op de TU/e doen met de speciale afvalbakken, de Tulips. Maar thuis komen deze bekertjes bij het grijze afval terecht en worden ze verbrand, nog meer extra CO2 uitstoot. Het liefst ga je op zoek naar een oplossing waar zowel het klimaat als de plasticsoep beter van wordt. Dat betekent waar kan reuse - neem je eigen koffiemok mee - maar anders heeft een circulair model de voorkeur waarbij de inzamelingsstap essentieel is. Niet verbranden, maar het materiaal in de materiaalketen houden. Kunnen we van de koffiebekertjes iets nieuws maken?”

Er is de afgelopen decennia al veel vooruitgang geboekt, benadrukt den Doelder. Zo is de hoeveelheid plastic dat voor een verpakking nodig is flink verminderd, zijn er sterkere en betere plastics ontwikkeld. Niet iets waar je meteen aan denkt, maar mogelijk gemaakt door high tech design. Ook de TU/e werkt binnen een aantal projecten mee aan het verduurzamen van verpakkingsmateriaal, vertelt den Doelder. “We proberen veel in de keten te werken, met diverse partners. Zo kijken we in het project POLYNSPIRE naar het hergebruik van matrassen. Daar zitten materialen in die niet recyclebaar zijn omdat ze niet meer smelten. Door het materiaal chemisch te veranderen lukt hersmelten en herverwerking wel. Heel mooi dat we dat nu al op labschaal kunnen aantonen.

Een ander groot project is ProLiFeX, waar we werken aan het herverwerken van verpakkingsfolie. Dat kent een heel divers gebruik: van landbouw tot palletversteviging en het bij elkaar houden van frisdrankflessen. Waardevol materiaal, maar tegelijkertijd volumineus en lichtgewicht. Er zitten veel technische uitdagingen aan om van dit materiaal nieuwe folie te maken. In de toekomst ook om voedingsmiddelen te verpakken, nu maken we er in eerste instantie bijvoorbeeld potgrondzakken van. Die hoeven niet transparant en mogen een licht geurtje hebben. Hoe kunnen we van grijze korrels groene zakken maken, en hoe kunnen we deze bedrukken? Praktische vragen die we met onze kennis proberen op te lossen.”

Met de zomervakantie voor de deur toch weer terug naar het tuinfeestje, de studentenhuisborrel en de BBQ. Want ook daar valt volgens den Doelder genoeg te verduurzamen. “Sta eens wat meer stil bij het gevolg van je keuze. Bier kan prima uit een flesje, en voor andere drankjes hoef je ook niet per se een rits wegwerpbekertjes te kopen, er is vaak voldoende serviesgoed. En welk voedsel kies je om mee te nemen naar die picknick? Hoe neem je dat mee? Kan het ook zonder dat extra laagje folie erover? Kan iedereen zelf een bordje en bestek meebrengen?” Tuinier: “Ruim vooral na afloop al je rommel op, niet in een grote grijze zak maar gescheiden. Als je plastic meebrengt, neem het ook weer mee terug. Dan laat jij geen zwerfvuil achter.”

Deel dit artikel