In ons land leven momenteel zo’n 320.000 mensen met dementie. Alzheimer Nederland verwacht dat dat aantal de komende jaren snel zal toenemen tot zeker 500.000 mensen in 2040. Een groot deel van deze mensen blijft steeds langer thuis wonen. Technologische hulpmiddelen kunnen de zelfstandigheid van mensen met dementie vergroten en tegelijkertijd de druk op zorgprofessionals en mantelzorgers verminderen. 

Maar, onderstreept TU/e-hoogleraar Henk Herman Nap, om de waarde van dergelijke hulpmiddelen te vergroten is het belangrijk dat ze aansluiten bij de mogelijkheden, wensen en ervaringen van mensen met dementie. Sinds september 2024 combineert hij zijn werk als expert Digitale Zorg bij zorgorganisatie Vilans met een deeltijdhoogleraarschap bij de TU/e-onderzoeksgroep Human Technology Interaction en het Expertise Centrum Dementie & Technologie (ECDT).

Sinds begin dit jaar is het TU/e Expertise Centrum Dementie en Technologie (ECDT) het zesde officiële expertisecentrum van Alzheimer Nederland. Een unieke erkenning, benadrukt Sandra Suijkerbuijk, strategisch coördinator bij het ECDT. 

“De andere Alzheimercentra zijn verbonden aan academisch ziekenhuizen en richten zich op onderzoek, diagnose, behandeling en begeleiding. Wij willen met technologie de kwaliteit van leven van mensen met dementie verbeteren.”

De benoeming biedt structurele financiering voor innovatief onderzoek en verstevigt de samenwerking met nationale en internationale dementie-onderzoekers. “We willen samen met onze doelgroep nieuwe technologie ontwikkelen. De universiteit heeft andere vraagstukken dan de praktijk, maar zo verliezen we die niet uit het oog.”

Elke woensdag zijn onderzoekers van het ECDT daarom te vinden in het Eindhovense buurthuis De Meerpaal, waar ze een ontmoetingsmiddag voor mensen met dementie hebben opgezet, vertelt Suijkerbuijk. “We spelen spelletjes en zingen liedjes, maar we overleggen ook over nieuwe technologie en doen daar experimenten mee. Binnen warme technologie staat co-design centraal.”

Zelf weg naar huis vinden

“Warme technologie kan het leven van mensen met dementie aangenamer, eenvoudiger en socialer maken. Denken vanuit mogelijkheden moet daarbij centraal staan.” Uit zijn werktas haalt hij een kompas dat TU/e spin-off Aumens ontwikkelde in nauwe samenwerking met het ECDT. 

“Een elegant hulpmiddel dat precies symboliseert wat we als expertisecentrum nastreven. Iemand de mogelijkheid geven altijd zelf de weg naar huis terug te vinden, in plaats van degene uit te rusten met sensoren en gps-trackers om hem of haar constant te kunnen monitoren.”

Het ontwikkelen van dergelijke niet-stigmatiserende technologie vraagt volgens Nap om een nieuwe, procesgerichte, manier van ontwerpen. “Een benadering die niet vertrekt vanuit beperkingen, maar vanuit wat mensen kunnen en willen zijn en doen. Daarbij focussen we ons op technologie die waarde heeft in het dagelijkse leven van mensen, in plaats van op technologie die alleen werkt in theorie.”

Waarde ontstaat samen

De leerstoel van Nap gaat zich de komende jaren richten op hoe je dan bepaalt wat de (meer)waarde is van zorgtechnologie in de langdurige zorg voor ouderen en mensen met een beperking. “Die waarde ligt niet vast in de technologie zelf, maar ontstaat in het samenspel tussen mens, technologie en context.” 

Maar hoe waardeer je mogelijkheden om zelfstandig te zijn? Of het vermogen om voor jezelf te zorgen? Nap wil onderzoeken welke aspecten een rol spelen bij de ontwikkeling, implementatie en adoptie van technologie voor zorg en ondersteuning. En dat doet hij niet alleen, benadrukt Nap. 

“Het vraagstuk van waardebepaling in de langdurige zorg moeten we samen oppakken. Met universiteiten, zorgaanbieders, kennisorganisaties en ontwikkelaars. Geheel in lijn met de TU/e als vierdegeneratie-universiteit gaan we op zoek naar concrete met impact op onze maatschappij.”

Zo ontstaat uiteindelijk ook een duurzamer ontwerpproces, meent Nap. “Er worden nu nog te veel producten ontworpen die op zich veelbelovend lijken, maar waar uiteindelijk geen geld voor is om ze daadwerkelijk op de markt te brengen. Door van tevoren na te denken over de wensen van de verschillende stakeholders – van gebruiker en mantelzorger tot zorgverzekeraar – kunnen we zorgen dat mensen toegang krijgen tot passende hulpmiddelen. Zodat zij een leven kunnen leiden dat ze zelf als betekenisvol en waardevol ervaren.”

Donderdag 21 mei organiseert het ECDT het symposium Warme Technologie 2026. Sprekers uit de zorg en wetenschap zullen daar spreken over waardebepaling van warme technologie voor mensen met dementie. Ook is er een inspiratiemarkt en wordt de winnaar van de studentenchallenge Warme Technologie bekend gemaakt. TU/e-hoogleraar Henk Herman Nap zal het symposium afsluiten met zijn intreerede ‘Zorgtechnologie waarderen’.

Meer informatie over het programma en gratis aanmelding via de website van het ECDT.