Rapport: verkies vertrouwen boven juridische procedures

Conflicten worden te snel juridisch, rollen en vertrouwelijkheid zijn niet altijd duidelijk en reflectie op het eigen handelen blijft achter. Dat zijn bevindingen uit een rapport van onderzoeksbureau Verinorm, dat de universiteit maandag openbaar heeft gemaakt. Voor het onderzoek, dat op verzoek van de TU/e is gedaan, heeft het bureau twee grote zaken rond sociale veiligheid aan de universiteit nader bekeken en daar met betrokkenen op gereflecteerd.

Het rapport is het eindresultaat van een langer proces om het vertrouwen tussen het College van Bestuur, de universiteitsraad en de vakbonden te herstellen. Dat vertrouwen was deels onder druk komen te staan door de twee zaken die het bureau heeft onderzocht. In het rapport zijn ook dialoogsessies meegenomen, die de betrokken partijen hebben gehouden om te reflecteren op de bevindingen van Verinorm. 

Spiegel

In het rapport schrijft Verinorm dat zaken die in eerste instantie oplosbaar leken, zich hebben ontwikkeld tot langslepende conflicten. Het doelt daarmee op het conflict tussen het College van Bestuur en Cursor en een ontslagzaak tegen een medewerker, die de universiteit uiteindelijk verloor. 

Hoewel deze twee zaken inhoudelijk verschillen, zijn ze volgens het bureau allebei van belang voor de organisatie, omdat ze dienen als spiegel voor hoe sociale veiligheid binnen de universiteit wordt ervaren. De zaken laten volgens Verinorm zien dat er een onderliggend vertrouwensprobleem is onder de betrokken partijen.

Juridische stappen

In de zaken ziet Verinorm verschillende patronen terug. Zo zouden juridische stappen relatief snel onderdeel van het conflict worden en zou er relatief weinig ruimte zijn voor dialoog en herstel. Betrokkenen ervoeren de juridische aanpak als een escalatie. De focus kwam daardoor meer te liggen op het verdedigen van de eigen positie, in plaats van op het herstellen van de relatie. 

Het bureau adviseert om een formele ‘de-escalatiefase’ te introduceren voor het overgaan tot juridische stappen en om in het algemeen minder snel te kiezen voor een juridische route.

Interpretatie van rollen

Het onderzoek laat ook zien dat sociale veiligheid sterk verweven is met het gedrag van bestuurders en bestuursorganen. Wanneer de relatie tussen verschillende organen onder druk komt te staan, rollen verschillend worden geïnterpreteerd of conflicten vastlopen, dan kan dat volgens Verinorm invloed hebben op hoe de bredere organisatie sociale veiligheid ervaart. 

Enkele van die punten waren relevant voor beide zaken, met name op het gebied van de interpretatie van rollen. Zo schrijft het bureau dat de rol van voormalig ombuds door sommigen werd gezien als die van een mediator of vertrouwenspersoon, terwijl zij feitelijk geen van beide rollen vervulde. Volgens Verinorm is daarnaast niet altijd duidelijk of een vertegenwoordiger van bijvoorbeeld de universiteitsraad voor zichzelf spreekt of voor het hele orgaan. Ook zouden er mensen zijn met meerdere rollen tegelijk, ook in relatie tot zaken waar vertrouwelijke informatie bij gemoeid zou zijn. 

Het is volgens het bureau nodig dat er onder andere meer transparantie en waarborgen komen wat betreft mogelijke belangenverstrengeling. Ook zou over de rollen meer duidelijkheid moeten komen. Het bureau doet daar enkele aanbevelingen voor, maar hoe de rol van elke partij er precies uit zou moeten zien, maakt het in het rapport niet concreet. 

Vertrouwen voorop

Een belangrijke les uit de twee genoemde zaken is volgens Verinorm niet dat er een gebrek aan regels is, maar dat vertrouwen voorop staat en dat het vertrouwen fragiel is. Het vertrouwen in maatregelen binnen de organisatie hangt volgens het bureau af van hoe partijen die daarvoor verantwoordelijk zijn met die procedures omgaan. 

Als advies krijgt de universiteit daarom mee om niet meer procedures op te tuigen, maar om ervoor te zorgen dat mensen erop vertrouwen dat de bestaande structuren hun werk doen. En dat die in staat zijn om op een eerlijke, transparante en menselijke manier om te gaan met conflicten, kritiek en meningsverschillen. 

Verinorm ziet dat het herstel van vertrouwen niet alleen afhangt van de uitkomst van zaken, maar ook van erkenning van de impact die het proces op betrokkenen heeft gehad. ‘Juist deze erkenning kan helpen het vertrouwen te herstellen, zonder een oordeel te vellen over de juridische geldigheid van eerder genomen besluiten’, schrijft het bureau.

De universiteit zou in een meer algemene zin door cultuurverandering, leiderschap en vertrouwen de sociale veiligheid moeten waarborgen, stelt Verinorm. ‘Een universiteit waar meningsverschillen in een vroeg stadium besproken kunnen worden, waar kritiek niet meteen wordt gezien als aanval en waar conflicten eerst worden benaderd met een mogelijkheid tot herstel, voordat die uitmonden in juridische conflicten.’

Aanbevelingen

Het onderzoeksbureau geeft ook nog een lijst aan aanbevelingen, waaronder het duidelijk afbakenen van rollen en het jaarlijks beoordelen van hoe die rollen en vertrouwelijkheid worden ervaren door betrokkenen. Ook zijn er specifieke aanbevelingen over de universiteitsraad. Zo zouden nieuwe leden bijvoorbeeld een gestructureerd onboarding programma moeten krijgen om een gezamenlijk begrip te krijgen van verantwoordelijkheden en om de effectiviteit van medezeggenschap te verbeteren.

Het bureau concludeert uit de dialoogsessies dat er een risico bestaat dat de universiteitsraad een alternatief meldpunt kan worden wanneer individuele klachten en vertrouwelijke documenten direct bij de leden terecht komen. Dat zou onduidelijkheid geven over verantwoordelijkheden, vertrouwelijkheid en de bestaande meldkanalen.

De universiteit zou daarnaast naast sociale veiligheid ook het vertrouwen tussen verschillende (bestuurs)organen moeten meten, moeten investeren in herstellende gesprekken waar relaties beschadigd zijn en duidelijke afspraken moeten maken over vertrouwelijkheid. 

Er zijn ook enkele aanbevelingen die al worden toegepast. Zo zijn er al meerdere reflectiesessies geweest tussen de universiteitsraad, de vakbonden en het College van Bestuur en werkt de universiteit hard aan het verbeteren van leiderschap.

Ombudscommunicatie of leeronderzoek?

De aanleiding voor het ‘leeronderzoek’ van Verinorm, was een langdurig verschil van mening tussen de universiteitsraad en het College van Bestuur dat het gebruik van ombudscommunicatie in verschillende zaken betrof. Het onderzoek moest onder andere helderheid scheppen over hoe ver de vertrouwelijkheid van communicatie met de ombudsfunctionaris wettelijk zou reiken. Op die vraag komt in het rapport geen expliciet antwoord, wel beveelt het bureau aan om duidelijke afspraken te maken over vertrouwelijkheid en daar meer helderheid over te scheppen.   

Toen de voormalige ombuds voortijdig opstapte, leek de focus van het onderzoek al te zijn veranderd. De universiteit gaf toen aan dat het onderzoeksbureau onder andere zou gaan kijken naar de invulling van de rollen van onder meer het College van Bestuur, de ombuds, de universiteitsraad en de vakbonden. Het rapport raakt daar wel aan, maar lijkt ook vooral ingestoken op wat de twee genoemde zaken zeggen over de sociale veiligheid binnen de universiteit en welke rol de verschillende betrokken partijen daarin hebben.

Deel dit artikel