NWO kijkt weer naar loting voor aanvragen onderzoeksgeld

De opkomst van ChatGPT en andere chatbots zorgt wereldwijd voor een flinke toename van het aantal projectvoorstellen bij onderzoeksfinanciers. Het blaast de discussie over het verloten van beurzen nieuw leven in.

door
foto iStock / JuSun

Voor hun carrière zijn veel wetenschappers afhankelijk van beurzen die ze aanvragen bij onderzoeksfinanciers. Daarom schieten sommigen met hagel en dienen ze zoveel mogelijk projectvoorstellen in. Dankzij AI is dat een stuk eenvoudiger geworden.

Zinnig

Bij de Europese onderzoeksraad ERC neemt het aantal aanvragen explosief toe en ook elders is die trend zichtbaar. Dat legt druk op de deskundigen die de kwaliteit van de aanvragen moeten beoordelen. Zij doen dit vaak in hun vrije tijd. 

Sommige reviewers gaan zelf ook AI gebruiken. Het roept de vraag op hoe zinnig dit allemaal nog is. Misschien moet de wetenschap manieren zoeken om beurzen op een andere manier te verdelen. In Trouw oppert de Nijmeegse onderzoeker Serge Horbach om een deel van de beurzen te verloten.

Oude discussie

Het is een oude discussie. Al ver voor AI noemden critici het tijdverspilling dat vele onderzoekers projectvoorstellen moeten indienen, terwijl de kans op subsidie klein is.

Wetenschapsfinanciers snappen die kritiek en proberen het proces te verbeteren. NWO vraagt tegenwoordig eerst een beknopte aanvraag. Indieners hoeven pas in de tweede ronde een uitbereid voorstel te schrijven. Maar hoe gemakkelijker het is om aanvragen in te dienen, hoe meer er komen.

De middengroep

Zou loting een oplossing zijn? Voorstanders zeggen dat beoordelaars de beste en slechtste voorstellen er heus wel uit kunnen vissen, maar dat de toekenning in de middengroep toch al willekeurig is. Loten zou eerlijker zijn, of net zo eerlijk, en het zou tijd schelen.

Het Rathenau Instituut pleitte in 2008 al voor loting en De Jonge Akademie deed dat in 2014. In 2018 adviseerde het Centraal Planbureau hetzelfde. Twee jaar geleden verlootte het UMC Utrecht zogeheten starters- en stimuleringsbeurzen. 

Bij NWO vonden de voorstanders steeds weinig gehoor. We wachten experimenten in andere landen af, zei toenmalig voorzitter Stan Gielen in 2017. Loten is een luie oplossing, stelde de huidige voorzitter Marcel Levi in 2022. 

Opnieuw kijken

Toch gaat NWO binnenkort opnieuw naar loting kijken, zegt een woordvoerder. Dat gebeurt binnen een metawetenschappelijke studie, waarin bijvoorbeeld de impact van onderzoek wordt onderzocht, maar ook de beoordeling van onderzoekskwaliteit.

De toename van AI-onderzoeksvoorstellen lijkt in Nederland overigens mee te vallen. “We verwachten dat die storm nog gaat komen”, zegt de woordvoerder. “Maar nu geeft AI nog niet de doorslag.”

Het aantal aanvragen bij NWO stijgt wel, maar daar zijn ook andere verklaringen voor, zoals bezuinigingen op wetenschap van het vorige kabinet.

Bestaansrecht

Maar loten klinkt misschien makkelijker dan het is. Onderzoeksfinanciers willen de beste voorstellen sowieso belonen en de zwakste laten afvallen, dus moeten ze toch alle voorstellen door de mangel halen. Dan scheelt loten in de middengroep misschien niet eens zoveel tijd.

Wel zou het de schijn van een zinnig onderscheid kunnen wegnemen – een onderscheid dat nog moeilijker wordt nu onderzoekers met AI al snel een redelijk voorstel in elkaar kunnen zetten. Tegelijkertijd zet NWO haar eigen bestaansrecht op het spel als zij haar missie om het beste onderzoek te subsidiëren in twijfel trekt. 

De vraag is echter wat er gebeurt als de stortvloed van AI-voorstellen straks ook NWO bereikt.

Deel dit artikel