MI5 dreigt met vervolging bij banden met Chinees instituut

In een beknopte mededeling van MI5 staat dat een bepaald Chinees instituut voor technologisch onderzoek sterke banden heeft met een Chinese inlichtingendienst. Dit instituut (China General Technology Research Institute) zou in het westen technologische kennis willen verwerven ter versterking van de Chinese spionage.

Het gaat volgens MI5 om onderzoek op gebieden als AI, cybersecurity en steganografie. Meer dan honderd onderzoekers in het Verenigd Koninkrijk zouden hebben meegewerkt aan zulke onderzoeksprojecten en soms weten ze misschien niet eens dat hun onderzoek door het Chinese instituut wordt betaald.

Die samenwerking zal wel goedbedoeld zijn, erkent MI5, maar er moet wel een einde aan komen. Anders dreigt er vervolging. Wetenschappers zouden nu moeten weten dat ze misschien een buitenlandse inlichtingendienst helpen als ze met dit instituut samenwerken – en zulke hulp is strafbaar.

De BBC noemt de waarschuwing zeer ongebruikelijk. Iemand van de Chinese ambassade in Londen heeft de aantijgingen verworpen en noemt de dreiging “denkbeeldig”.

Nederland

Het is niet makkelijk te achterhalen of dit instituut ook in Nederland onderzoek financiert. De financiering kan via bepaalde bedrijven of instellingen lopen die niet meteen zichtbaar zijn bij een zoekopdracht.

Maar in het algemeen ligt wetenschappelijke samenwerking met China ook in Nederland onder een vergrootglas, vooral sinds een waarschuwing van het Instituut Clingendael in 2020 voor beïnvloeding door China. Ook een serie artikelen uit 2021 van het Delftse universiteitsblad Delta (‘Hoe de TU Delft onbedoeld het Chinese leger een handje helpt’) had veel impact.

Vanwege de kennisveiligheid werkt het kabinet al jaren aan een plan voor screening van buitenlandse studenten en wetenschappers die naar Nederland komen om zich in gevoelige vakgebieden te verdiepen, maar de uitwerking blijkt niet zo eenvoudig. Het kabinet heeft de screening in juni opnieuw uitgesteld. Dit voorjaar nog waarschuwde de Nederlandse inlichtingendienst AIVD voor Chinese pogingen om hier kennis te stelen.

Cursor onderzocht de band tussen China en de TU/e in 2024. Toen bleek dat minstens 162 studenten en medewerkers aan de TU/e banden hebben met universiteiten in China met een hoog of zeer hoog risico op spionage.

De TU/e stelde sindsdien beleid vast op het gebied van kennisveiligheid. Daarop werden samenwerkingen beëindigd met instellingen in China die banden hebben met het leger of gesanctioneerd zijn door de Europese Unie.