CvB, UR en bonden durven weer stevig met elkaar in discussie

"‘We hadden geen formele procedure nodig, maar een gesprek’"

Al maandenlang doen College van Bestuur, Universiteitsraad en vakbonden hun best om het onderlinge vertrouwen te herstellen. Vorige week verscheen een rapport over dat gezamenlijke proces. Een proces dat plaatsvond achter gesloten deuren, waardoor de TU/e-gemeenschap lang in het ongewisse bleef: “Vertrouwelijkheid was nodig.”

Het vertrouwen tussen de bestuursorganen is volgens de betrokken partijen gegroeid, maar het lijkt nog broos. Het rapport, dat vorige week maandag verscheen, laat zien dat er nog werk te verzetten is. Onderzoeksbureau Verinorm onderzocht twee kwesties rond sociale veiligheid en organiseerde twee dialoogsessies met het College van Bestuur (CvB), de Universiteitsraad (UR) en de vakbonden. Zowel het CvB als de UR kregen een aantal aanbevelingen om de betrekkingen te verbeteren.

Duidelijk is dat alle betrokken partijen bereid zijn om met de aanbevelingen van het bureau serieus aan de slag te gaan. Zo beloofde het CvB al om minder snel naar de rechter te stappen en zich meer bewust te zijn van machtsverschillen. 

“We zijn niet mals voor onszelf geweest in onze vrij kritische reflectie”, zegt collegevoorzitter Koen Janssen. “Maar dat vind ik ook de enige manier om het vertrouwen weer terug op te bouwen.” Het CvB komt met het erkennen van gemaakte fouten tegemoet aan een wens van de UR en vakbonden. 

Verstarde houding

Het onderzoek legt bloot dat er in de onderlinge samenwerking tussen de drie organen veel problemen waren. Janssen herkent dat beeld van toen hij anderhalf jaar geleden aantrad als voorzitter van het CvB. “Ik trof hier een verstarde verhouding aan tussen de verschillende bestuursorganen.” 

De twee onderzochte zaken lagen volgens hem aan de basis van die verharding. “We hebben er heel sterk ingezet om dat te verzachten. Daarom moesten we wel in die zaken duiken, om te zien: wat is nu gebeurd in het proces en wat kunnen we daarvan leren?”

Wat oorspronkelijk een onderzoek moest zijn om inzicht te geven in welke rol de betrokken partijen in de twee zaken hadden en hoe zij hadden gehandeld, veranderde gaandeweg meer in een besloten proces rond onderling vertrouwen. 

Volgens Jan Vleeshouwers van vakbond FNV was de reden voor die verandering dat er geen formele procedure nodig bleek, maar een gesprek. Door de vertrouwelijkheid bleef het voor de universitaire gemeenschap lange tijd onduidelijk wat zich achter gesloten deuren afspeelde.

Vertrouwelijke setting

Toch staan alle partijen achter deze aanpak. Volgens hen was een open gesprek anders niet mogelijk geweest. “Als we dit in het openbaar hadden gedaan, dan was het meer een standpuntendiscussie geworden, in plaats van dat we de tijd zouden nemen elkaars perspectieven te snappen”, aldus Janssen. “Dit heeft een vertrouwelijke setting nodig, ook al snap ik dat dit zaken zijn die de hele community aangaan.” 

UR-lid Hjalmar Mulders sluit zich daarbij aan. “Maar we zeggen ook: we zijn nog niet klaar. Nu komt er een publiek stuk waarin we opvolging gaan geven aan de aanbevelingen. En dat gaan wij vanuit de UR en de bonden kritisch volgen.” 

Kritisch meedoen

“Het is niet alleen kritisch volgen, maar ook kritisch meedoen”, reageert Janssen. Want ook de raad kreeg een aantal eigen aanbevelingen. Volgens Mulders zijn de leden daar direct mee aan de slag gegaan, ondanks enkele kanttekeningen bij de totstandkoming van bepaalde conclusies.

De aanbevelingen van Verinorm zijn grotendeels gericht op het verbeteren van de betrekkingen tussen de verschillende bestuursorganen. De grootste opgave zit hem volgens het bureau niet in het verbeteren van regels en procedures, maar in hoe mensen met die procedures omgaan.

Volgens Teun Jongmans, die als student in de UR zit, is het sowieso een illusie om te denken dat je alles kunt vastleggen in richtlijnen en regels. “De houding die je binnen de regels of richtlijnen aanneemt, is natuurlijk compleet open voor interpretatie. Dus moet je op zoek naar een houding die constructief is en de universiteit verder helpt.”

Korter op de bal

De collegevoorzitter wil dat aanpakken door “korter op de bal te spelen”. Leden van het CvB zullen daarom vaker langsgaan bij subcommissies van de UR. “Ik doe dat nu elke maand”, vertelt Janssen. “Dan praten we in een vertrouwelijke setting over wat we zien en pakken we topics bij de horens en dan gaan we daarover in discussie.”

Ook de formele Universiteitsraadsvergadering heeft nu een besloten deel, om hetzelfde te kunnen doen. “Als je in een vertrouwde setting met elkaar praat, kun je verder gaan in wat je met elkaar deelt om patronen in de organisatie te adresseren. Maar dan moet dat wel echt in vertrouwelijkheid gebeuren, dat is een randvoorwaarde voor mij”, zegt Janssen. 

Ook beide ombudsfunctionarissen zullen volgens hem regelmatig in gesprek gaan met de UR en de vakbonden. De maatregelen moeten volgens Janssen zorgen voor een frequentere dialoog, zodat gesprekken niet alleen maar op het laatste moment plaatsvinden.

Achter gesloten deuren

Met de maatregelen verplaatst – net als bij het proces rond Verinorm – wel een aanzienlijk deel van de gesprekken zich naar een vertrouwelijke setting. Het tegenstrijdige daarvan is volgens vakbondsman Vleeshouwers dat er daarmee meer in beslotenheid gebeurt, terwijl de gemeenschap graag wil zien wat er aan de hand is. 

“Daar moeten we nog een fatsoenlijke balans in vinden, want zeker vanuit de medezeggenschap is er de wens dat dingen in het openbaar gebeuren”, zegt Vleeshouwers. “Een hele hoop van dit soort discussies beginnen echter niet in het openbaar. Je kunt die ook niet in een openbare setting voeren, maar uiteindelijk moet je wel de resultaten kunnen zien in een openbare context.”

Daar is Janssen het mee eens. “Ik denk dat je altijd duidelijk moet zijn over het proces dat je doorloopt. Je kunt daar transparant over zijn, zonder dat je alle details prijsgeeft.” 

Stevige discussies

Volgens Mulders ziet de UR inmiddels in dat het soms nodig is om al in een eerder stadium vertrouwelijke gesprekken te voeren om van betekenis te kunnen zijn. De onderlinge discussies kunnen inmiddels behoorlijk stevig zijn, vertelt hij.

“Ook als we het niet eens zijn, durven we dat te zeggen en kunnen we het gesprek daarna ook voortzetten zonder de deur dicht te knallen. Ik denk dat je dat moet zien als een grote vooruitgang.” 

“De problemen zijn heus niet allemaal opgelost”, zegt Mulders. “Maar we kunnen er nu wel aan werken.” 

Ombuds

Naast de twee zaken die Verinorm onderzocht, had ook de rol van voormalig ombuds Anna Soedira een grote invloed op de betrekkingen tussen CvB, UR en bonden. Vlak voor Soedira voortijdig opstapte, hadden de vakbonden al een gezamenlijk statement gepubliceerd, waarin ze hun zorgen uitten over het feit dat de ombuds vleugellam zou zijn gemaakt door het CvB wegens een gebrek aan vertrouwen. 

Ondertussen liep er ook een conflict tussen Soedira en het CvB over vertrouwelijke ombudscommunicatie die het CvB in twee zaken zou hebben ingebracht. Het onderzoek van Verinorm moest inzicht geven in hoe dat was gebeurd en duidelijkheid scheppen over onder andere de rol van de ombuds.

In de eigen reflectie beloofde het CvB geen ombudscommunicatie meer in te brengen in zaken en bij uitzonderingen eerst om een externe beoordeling te vragen. Ook beloofde het om de rolverdeling samen met de UR en de Raad van Toezicht duidelijker te expliciteren. 

Persoonlijke aanval

Vleeshouwers ziet het conflict rond de ombuds als een belangrijke bron voor de verstarde verhoudingen tussen de bestuursorganen: “We hebben heel lang gepleit voor een ombudsfunctie in de universiteiten. Toen die er uiteindelijk was, dachten we: oké, we zijn er.” 

Maar op heel veel plaatsen in de organisatie zagen de bonden dat uitspraken van de ombuds gezien werden als een persoonlijke aanval, in plaats van neutraal hulpmiddel. Er ontstonden volgens Vleeshouwers vreemde verwachtingen rondom wat een ombuds moest, kon en mocht doen. “Op sommige momenten liep dat helemaal uit de hand. Vanuit ons perspectief was dat een belangrijke misser.”

Nieuwe speler

Mulders herkent wat Vleeshouwers zegt en vindt het achteraf niet verrassend dat het zo uitpakte. “Het is een nieuw soort speler die ook een invloed of macht heeft. Dat betekent dat de oude constellatie een beetje mee moet bewegen. Veranderingen in de organisatie leveren altijd weerstand op.” 

Achteraf is het niet gek dat het gebeurde, stelt Vleeshouwers. “Maar het is natuurlijk wel vervelend.” Janssen beaamt dat. “Daar zit natuurlijk niemand op te wachten.” Zelf ziet hij het echter als een veel breder vraagstuk.

“We zetten nu stevig in op leiderschap. Dat is een fundament voor het begeleiden van mensen, maar ook voor sociale veiligheid.” Daarnaast is het volgens hem belangrijk dat mensen een evenwichtige dialoog met elkaar kunnen voeren en leren feedback te geven en te ontvangen.

Kritiek ontvangen 

“De ombuds gaf ook feedback”, haakt Vleeshouwers daarop in. “Precies”, zegt Janssen. “En wat je hier soms ziet bij feedback, is dat mensen dat ervaren als: ik voel me onveilig, want iemand geeft kritiek op mij.” 

“Dat gaat voor mij te ver, als ik eerlijk ben. Dus je moet de organisatie leren om met elkaar in dialoog te gaan – ook over kritische dingen – zonder dat de relatie geschaad wordt.” Iedereen speelt daarin volgens hem een eigen rol, “maar je moet wel samen verder kunnen, dus gaan we voor een systemische aanpak.” 

In het rapport stelt Verinorm dat er meer duidelijkheid moet komen over de verschillende rollen binnen de universiteit. Volgens Janssen zijn de rollen al goed beschreven, maar zijn in de interpretatie ervan dingen anders gelopen dan verwacht, waaronder bij de ombuds. 

Rolhaperingen

De UR en het CvB werken eraan om de verschillende rollen duidelijker te krijgen, maar volgens Vleeshouwers zal er altijd een zekere onduidelijkheid blijven bestaan. “Je moet ook de flexibiliteit hebben om met allerlei rolhaperingen uit de voeten te kunnen.” 

En hoe ze dat dan moeten doen? “Dat heeft een bepaalde mate van gevoeligheid nodig en als je die niet hebt, moet je die ontwikkelen.” 

Deel dit artikel