Waarom onderzoekers de banden met Israël niet verbreken

Drie onderzoekers en een vooralig promovendus over projecten waar ook een Israëlische partner aan meedoet

“Break the ties”, scandeerden demonstranten de afgelopen jaren meermaals op de campus. Ze willen dat de TU/e alle banden met Israël verbreekt, vanwege de verwoesting en het leed in Gaza. Er is daarom veel te doen geweest over onderzoeksprojecten in samenwerking met Israëlische partners. Maar hoe kijken de onderzoekers er zelf eigenlijk tegenaan? “Ik protesteer liever van binnenuit.”

door
foto Shutterstock / MagioreStock

Aan de oproep om alle projecten in samenwerking met Israël stop te zetten, heeft de TU/e tot op heden nog geen gehoor gegeven. In juni 2025 besloot het College van Bestuur (CvB) wel om een Commissie voor Verantwoorde Samenwerkingen op te tuigen en de institutionele samenwerking met de Israëlische universiteit Technion te bevriezen. 

Met Technion lopen via het Europese Horizon-programma nog wel verschillende projecten vanuit de TU/e die niet vallen onder de noemer institutionele samenwerking, die alleen de samenwerking tussen de twee universiteiten betreft binnen de EuroTech Universities Alliance. En ook met andere Israëlische partners zijn er samenwerkingen, zoals met het voormalige Mellanox Technologies, een bedrijf dat snelle netwerkapparatuur maakte en nu onderdeel is geworden van NVIDIA, een van de grootste technologiebedrijven ter wereld. 

In dit artikel komen drie onderzoekers en een voormalig promovendus aan het woord, die allen betrokken waren bij projecten in samenwerking met Israëlische partners. Zij vertellen over hoe de projecten in elkaar zitten en waarom ze zich niet terug hebben getrokken. De namen van de onderzoekers zijn bekend bij de redactie (zie verantwoording onderaan het artikel.)

Mellanox Technologies 

Een hoogleraar is betrokken bij verschillende projecten waar ook de ‘Mellanox-tak’ van NVIDIA in zit. Drie projecten zijn al afgerond, een is nog actief. In de praktijk is binnen de projecten over het algemeen weinig contact met NVIDIA, vertelt de hoogleraar. 

“In één project heb ik geen interactie met het NVIDIA gehad. Voor een ander project brengt het bedrijf het perspectief vanuit de industrie, over wat nodig is voor datacentra. En voor nog een ander project leveren ze materialen zoals GPU’s (grafische processors, red.), voor experimenten van andere partners dan de TU/e.” 

Alle projecten gaan in de kern over hoe data sneller en efficiënter overgebracht kan worden, aldus de hoogleraar. “Het is bijna altijd in de setting van datacentra.” 

Dual-use

Sommige resultaten van het project kunnen volgens de hoogleraar in principe ook voor militaire toepassingen ingezet worden. “Je gebruikt datacentra voor mobiele telefoons en bijvoorbeeld GPS, maar we werken daar niet aan met de intentie om er iets militairs van te maken. Het gaat om fundamentele vragen over hoe je sneller en efficiënter data kan overdragen.”

We hebben deze dilemma’s elke dag. Het is niet gemakkelijk

hoogleraar TU/e

Toch brengt het feit dat technologie ook voor andere dingen gebruikt kan worden, een worsteling met zich mee waar onderzoekers dagelijks mee bezig zijn, stelt hij. “Dit speelt bij alles. Als je een betere antenne ontwikkelt, kan die ook op een verkeerde manier ingezet worden. En als het om datacentra gaat: gebruik je die computerkracht dan voor een nieuw medicijn of iets anders? Het is echt heel moeilijk voor ons.”

Vertrouwen

Een manier om met deze vraagstukken om te gaan, is door proberen vertrouwen te hebben, zegt hij. “We vertrouwen erop dat ons onderzoek wetenschappelijk gedreven is, dat we ervan leren en dat we oplossingen ontwikkelen die van betekenis zijn voor de samenleving.” Hetzelfde doet hij wat betreft de samenwerking met partners in het algemeen. 

“In een van de projecten hebben we rond de 25 partners, bij een ander 56. Als onderzoeker kan ik niet alle partners checken. Ik vertrouw erop dat het consortium is toegestaan. En ik vertrouw op de procedures en dat Horizon Europe (subsidieprogramma van de EU, red.) de partners doorlicht en dat iedereen de regels volgt.”

Er is volgens de hoogleraar bij geen van de vier projecten sprake geweest van stopzetten vanwege de banden met Israël. “We kregen vanuit het CvB het verzoek om een lijst te maken met alle partners binnen onze projecten en om te kijken of we iets deden wat we misschien niet zouden moeten doen.” Hij kon daar naar eigen zeggen geen tekenen van vinden. 

Dilemma

De hoogleraar zou willen dat demonstranten die alle banden willen verbreken beter begrepen wat er binnen de projecten gebeurt. Volgens hem wordt er een beeld gecreëerd waarbij elk project dat een link heeft met Israël slecht is, en dat onderzoekers daaraan meedoen zonder over de dilemma’s na te denken. “Maar we hebben deze dilemma’s elke dag. Het is niet gemakkelijk.”

Dat er nu een commissie voor verantwoorde samenwerkingen komt, is een opluchting voor de hoogleraar. “Ik ben verantwoordelijk voor waar ik invloed op heb. We hebben het over projecten met 56 leden die allemaal zijn bekrachtigd door de EU. En dan krijgen die betrokkenen een label, terwijl ze misschien nog wel bezorgder zijn over de situatie in Gaza dan de demonstranten. Daar moet veel zorgvuldiger mee worden omgegaan.”

Apparaat van Mellanox

Een alumnus was als promovendus betrokken bij een project dat NVIDIA Denemarken coördineerde. Het project had zes deelnemende partijen, waarvan het Israëlische Mellanox Technologies er een was. Het Marie Curie-project, waarbij promovendi worden opgeleid, draaide inhoudelijk om postquantumcryptografie – cryptografie die bestand is tegen toekomstige quantumcomputers. “Wij keken in dit project of we een set van algoritmes konden draaien op specifieke hardware van NVIDIA.”

Weinig contact

Dat betrof een apparaat dat ontwikkeld was door Mellanox, vertelt de voormalig promovendus. “Alle productie en alle engineers waren daar. Ze zouden ons ook gaan ondersteunen.” Op het eerste oog lijkt het alsof Israël vanwege de apparaten een grote rol had in het project, maar in de praktijk was die volgens hem minimaal. 

“Mijn supervisor kwam uit Denemarken. Niemand kreeg volgens mij uiteindelijk dagelijkse ondersteuning vanuit Israël. We hebben wel een paar keer gesprekken gehad met technici daar, ze waren heel goed in wat ze deden.”

Oorspronkelijk was het ook de bedoeling dat een aantal promovendi naar Israël zou gaan als onderdeel van het project, maar zelfs al vóór de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 ging dat niet meer door, herinnert hij zich. “Er waren problemen met visums, dus moesten we uiteindelijk kiezen uit locaties van NVIDIA in andere landen.” 

Na 7 oktober veranderde er voor het project niet veel. Wel was een medewerker van NVIDIA ontvoerd bij de aanslagen van Hamas. “Dat was heel verdrietig, maar het bedrijf probeerde de betrokkenen zo goed mogelijk te helpen en zoveel mogelijk door te gaan als normaal.”

Kleine speler

Het onderzoek zelf was van academische aard, stelt de alumnus. Hij acht de kans klein dat de kennis die is opgedaan gebruikt wordt in een militaire context. “NVIDIA is wel heel groot. Je weet niet met wie ze samenwerken. Wij hadden zelf in ieder geval op geen enkele manier te maken Israëlische wapenbedrijven.” 

Hij begrijpt dat mensen moeite hebben met samenwerking met Israël, maar hij vindt het oneerlijk als die zich richten op specifieke onderzoeksprojecten. “Overheden hebben contracten van miljarden per jaar; hier ging het om een paar honderdduizend euro. De Israëlische partner was wel betrokken doordat het bedrijf hardware leverde, maar ons directe contact met de teams daar was zeer beperkt.” 

“We hebben het binnen onze groep over de situatie gehad. In de gesprekken die we hadden, uitte iedereen zorgen over het lijden van burgers en spraken we de hoop uit op een vreedzame oplossing.” 

“Ik vind het goed dat demonstranten aandacht vragen voor wat er daar gebeurt, maar als individu voelt het oneerlijk wanneer ze zich op de projecten richten. Ik zou het beter vinden als de focus op de grote spelers ligt die daadwerkelijk een verschil kunnen maken.”

Technion

Hoewel de samenwerking met Technion momenteel nog steeds bevroren is, lopen er nog meerdere losse projecten met de Israëlische universiteit die niet onder de institutionele samenwerking vallen. Een van die projecten draait om het afstemmen van AI-systemen op menselijke waarden. 

“Promovendi in het project werken aan het verbeteren van de ontwikkeling en het gebruik van Large Language Models (LLM’s). Ze richten zich daarbij specifiek op de uitlegbaarheid en eerlijkheid van de systemen”, vertelt een betrokken onderzoeker.

Het contract voor het project was al getekend voor de meest recente escalatie in Gaza, vertelt hij. “Toen dat ging spelen, wilden onderzoekers van de TU/e binnen het consortium de discussie openen over wat we met de situatie moesten doen.” 

Bij andere partners was daar volgens de onderzoeker echter weinig ruimte voor vanwege juridische bezwaren en culturele verschillen, dus bespraken de betrokkenen binnen de universiteit zelf over welke opties ze hadden. 

Protesteren van binnenuit

“Er waren binnen de TU/e verschillende meningen over wat we het beste konden doen, maar de consensus was wel dat we ons niet terug konden trekken, omdat we het contract daarmee zouden breken. Als individuele onderzoekers zich terug wilden trekken, zouden we ze daarin wel volledig steunen.” 

Ik denk dat boycotten niet het meest effectief is, omdat je beslissingen daarmee bij anderen laat

onderzoeker TU/e

Uiteindelijk besloot iedereen door te gaan, inclusief de geïnterviewde onderzoeker zelf. Voor hem was het nooit echt een optie om te stoppen. “Dat is niet de manier waarop ik met dit soort situaties omga.” 

“Ik ben geen voorstander van een algemene, onvoorwaardelijke boycot; ik protesteer liever van binnenuit. Ik wil betrokken blijven. Weggaan en boycotten kan effectief zijn, maar wat je verliest, is de mogelijkheid om van binnenuit invloed uit te oefenen.”

“Juist in dit project hebben we de kans om te vragen: welke waarden willen we dat deze systemen uitdragen? Kunnen we mechanismen bedenken die voorkomen dat AI op de verkeerde manier wordt gebruikt? Ik wil betrokken zijn, zodat ik invloed heb op hoe de technologie ontwikkeld wordt, want íémand gaat het sowieso ontwikkelen.”

Medeplichtig

De onderzoeker heeft begrip voor demonstranten die alle banden willen verbreken. “Ze willen niet medeplichtig zijn. Ze denken dat elke vorm van steun aan een instelling als Technion, uiteindelijk zal bijdragen aan problematische of schadelijke acties van Israël. Ik heb daar begrip en sympathie voor.” 

Hij vindt ook dat het idee van medeplichtigheid hout snijdt. “Ik weet zeker dat AI-systemen gebruikt worden in wapensystemen, laten we onszelf niet voor de gek houden. En dan wordt het dus ook gebruikt in oorlog, onderdrukking, of misschien zelfs genocide. Ik snap het als je daar niks mee te maken wil hebben. Toch denk ik nog steeds dat boycotten niet het meest effectief is, omdat je beslissingen daarmee bij anderen laat.”

Weinig betrokken

In de praktijk is de bijdrage van Technion aan het project klein gebleven, stelt de onderzoeker. “Ik denk dat dat indirect te maken heeft met de situatie daar. Technion heeft geen promovendi kunnen aannemen. Sommige kandidaten werden door het project uitgesloten om voor mij onbekende redenen en anderen kregen geen akkoord vanuit Israël. Technion heeft nu dus geen promovendus en de betrokkenheid is minimaal.”

Vanuit de universiteit zegt de onderzoeker nooit een verzoek te hebben gekregen om het project stop te zetten. “Eerder het tegenovergestelde, vanwege het contract. Het gesprek over mogelijk stoppen vond echt plaats in onze groep binnen het project. Het is goed om te zien dat dit soort sociale structuren heel functioneel zijn en dat dit soort gesprekken gevoerd kunnen worden, ongeacht wat de universiteit wil doen.” 

De onderzoeker staat nog steeds achter zijn besluit om door te gaan met het project. “Het is complex en heel moeilijk, maar ik ben blij met de beslissingen die ik heb genomen.”

Vele partners

De meeste projecten in de database over samenwerkingen met Israël, tellen ook vele andere partners. Soms zeven of tien, maar vaak ook meer dan twintig of dertig, met uitschieters naar vijftig of zelfs zeventig partners. Het komt regelmatig voor dat de TU/e binnen een groot consortium geen enkel contact heeft met een deelnemer uit Israël, vertellen betrokken onderzoekers. 

Sinds de universiteit besloot om de institutionele samenwerking met Technion te bevriezen en de Commissie voor Verantwoorde Samenwerkingen op te zetten, heeft de TU/e een tijdelijke procedure gebruikt om nieuwe projecten met een link met Israël te toetsen, vertelt woordvoerder Ivo Jongsma. “Alle getoetste projecten hebben groen licht gekregen.” 

Wanneer de commissie volledig ‘in bedrijf’ is, zal die zich volgens hem als eerste focussen op de institutionele samenwerking met Technion en op nieuwe projecten, “omdat we daar als universiteit nog het langst mee te maken hebben.”

Quantum Machines

Ook een hoogleraar die in een project met Quantum Machines samenwerkte, heeft nooit overwogen te stoppen. Het Horizon-project had volgens de onderzoeker als doel om quantum computing een stap verder te brengen. 

Quantum Machines was betrokken bij twee werkpakketten binnen het project. Het bedrijf maakt onder andere elektronica voor quantumcomputers. “Het is iets waarvan je blij bent dat een andere partij dat ontwikkelt. Je werkt samen om te kijken hoe het beter kan.”

Met Quantum Machines als partner in het project had hij geen problemen. Hij vindt het vergezocht om te stellen dat samenwerken met het bedrijf bijdraagt aan het onderdrukken van Palestijnen. “Als een partij iets met het onderzoek wil doen dat niet door de beugel kan, zou ik daar wel problemen mee hebben, maar dat was hier niet het geval.”

Geen wapen

Wel erkent de hoogleraar dat je een quantumcomputer ook voor militaire toepassingen kunt gebruiken. “Uiteindelijk is alles dual-use. Een quantumcomputer is geen wapen, maar wel een hele sterke rekenmachine waarmee je bijvoorbeeld boodschappen kunt ontcijferen.”

Het Technology Readiness Level (TRL) van het project was echter zo laag, dat Israël of welk ander land er nu in ieder geval nog niets concreets mee had kunnen beginnen, stelt hij. “Om boodschappen te kunnen ontcijferen moet je het algoritme van Shor kunnen draaien. Daar heb je ongeveer tienduizend logische qubits voor nodig die vrijwel feilloos functioneren. We zitten nu op nul logische qubits die dat kunnen.”

Verkeerd beeld

Aan het project heeft de TU/e volgens de hoogleraar vooral zelf veel gehad. Daarnaast gaat het om een publiek gefinancierd en openbaar project, waarvan alle resultaten publiek beschikbaar zijn, net als de andere projecten in dit artikel.  

Ik ken de inhoud van het project en die kan niet bijdragen aan het onderdrukken van een volk

Hoogleraar TU/e

“Het is een hele open samenwerking die we hebben. Ik denk dat mensen soms misschien een beetje een verkeerd beeld hebben van hoe zo’n samenwerking gaat. Als je denkt dat wat wij hier in Eindhoven doen, bijdraagt aan technologieontwikkeling voor een regime dat mensen onderdrukt: dat doen wij niet. Ik ken de inhoud van het project en die kan niet bijdragen aan het onderdrukken van een volk.”

Dat betekent niet dat de hoogleraar de demonstranten niet begrijpt. “Als je heel activistisch bent dan zul je alle mogelijke interactie of samenwerking met Israël afkeuren. Als je überhaupt geen samenwerkingen wil dan kan je het nooit goed doen. Ik kijk zelf meer naar de individuele mensen met wie ik werk. Er zijn supergoede wetenschappers over de hele wereld. Als we ons concentreren op wetenschappelijke dingen, dan wordt de wereld daar beter van.”

Verantwoording

Alle namen en projecten in dit artikel zijn geanonimiseerd, om te voorkomen dat individuele onderzoekers persoonlijk in de schijnwerpers komen te staan binnen de context van protesten en acties op de campus.

Deel dit artikel