De Blauwe Zaal was dinsdagavond uitverkocht, maar niet vol. Misschien durfden sommige aanmelders niet te komen? Psychiater Neeltje Batelaan, tevens hoogleraar angststoornissen bij Amsterdam UMC, legt uit wat angst is, wat je er zelf aan kunt doen, hoe je een persoon met angst helpt, en beantwoordt vragen van het publiek. 

“Vijftien procent van de volwassen Nederlandse bevolking heeft een angststoornis, dat betekent dat hier vanavond misschien veertig mensen zijn die er last van hebben.” 

Wat is angst? 

Angst is nuttig, benadrukt ze. Het is een biologische respons op gevaarlijke situaties. Angst begint in je hersenen: er komt adrenaline vrij, je spieren spannen zich, je hartslag en ademhaling versnellen, en je bent klaar om te vluchten. 

“Maar soms zijn je hersenen bij bepaalde situaties of gedachten overactief en wordt angst problematisch. In deze zaal zitten ongetwijfeld mensen die bang zijn dat ik hen nu aanspreek en daarom oogcontact vermijden. Anderen kunnen zich niet concentreren op mijn verhaal omdat ze denken aan inbrekers in hun huis of een dief bij hun fiets. Weer anderen zijn bang voor de bacteriën op hun stoel en kunnen alleen denken aan het moment dat ze die kunnen afwassen”, vertelt Batelaan. “Maar dit is niet zichtbaar. En er wordt niet veel over gesproken.”

Wat kun je eraan doen?

Als je bang bent, is het altijd goed om je af te vragen of je angst realistisch is. “Je kunt je gedachten veranderen, en dan verandert ook alles wat daarna gebeurt. Deze cognitieve gedragstherapie kun je toepassen.” Ze geeft voorbeelden van sociale angst en lichamelijke angst. 

“Als je te nerveus bent voor het geven van een presentatie, denk je misschien ‘Ik ga falen en als ik faal wil niemand meer met mij omgaan.’ Probeer andere gedachten te vormen. Denk eraan dat je je goed hebt voorbereid. En denk na de presentatie - of die nu goed of slecht ging - terug aan je angst. Vraag je na een slechte presentatie af of nu werkelijk iedereen je laat vallen.”

Wie aan het ergste denkt wanneer een vriend zeven minuten te laat is (hij heeft een ongeluk gehad en misschien is hij wel dood), zou andere verklaringen voor het te laat komen moeten zoeken. “Bus gemist, kennis tegengekomen, tas vergeten en opgehaald … er zijn veel alternatieven.” De angstexpert weet dat mensen met een angststoornis twee dingen altijd overschatten: de kans dat iets ergs gebeurt en hoe negatief het is.

Hoe kun je een ander helpen?

Je angst delen kan opluchten. Herkenning dat een ander hetzelfde vreest als jij, is fijn. Toch weet Batelaan dat er vaak uit schaamte niet makkelijk over angst wordt gepraat. Ze raadt daarom vooral aan om goed te luisteren. 

“Stel je voor dat je met z’n tweeën een presentatie moet geven en de ander durft niet. Neem het dan niet zomaar over, maar bespreek de angst en zeg dat je wilt helpen - voor de lange termijn. Laat de ander ook een stukje van de presentatie doen en praat er na afloop nog eens over. Ging het slecht? En wil er nu niemand meer met je omgaan?”

De laatste – van vele – vraag gaat over de huidige wereldorde. “Wat kun je doen als je bang bent voor een derde wereldoorlog?” Daar weet Batelaan geen eenvoudig antwoord op. 

“Het is ook lastig”, zegt ze. “Je wilt wel informatie, maar alles lezen over wereldpolitiek kan niet en helpt ook niet. Accepteer dat er onzekerheid is. Dat voelt rot, maar is wel de werkelijkheid. Er gebeuren ongelukken, mensen worden ziek, er is onzekerheid.”

Podiumangst

Ter afsluiting heeft TINT een praktische challenge om podiumangst onder ogen te komen. Lifecoach Margit van Tuijl vraagt iedereen uit de zaal kleine stapjes te zetten. “Steek je hand op als je het eng vindt om voor een groep te staan”. Aan de handopstekers: “Ga op de trap staan. Voel je lijf, wat gebeurt er in je armen en benen?” Ze gaat verder: “Kom op het podium.” Dat ze uiteindelijk 27 mensen op het podium krijgt, snapt een deelnemer wel. “Als je iets samendoet, ben je minder nerveus.” En dan: “Wie durft een vraag te beantwoorden?”. Ook dat lukt nu veel studenten.

Psychiater Neeltje Batelaan geeft de volgende tips:

• Laat ze maar denken, door Rob Faltin. ‘In Laat ze maar denken tem je je zenuwen en ontdek je dat afwijzing minder erg is dan je misschien denkt.’
• Zelfhulpboeken van uitgeverij Boom, waaronder de Top 5 zelfhulpboeken.
• Het duiveltje van de geest, door Lee Baer. ‘Een verkenning van het veelvoorkomende verschijnsel van dwangmatige, negatieve gedachten.’

De Nederlandstalige lezing Altijd angstig, die zij in 2025 gaf voor Studium Generale Utrecht, is online terug te kijken. 

Batelaan werkt daarnaast mee aan de podcastserie Met volle angst vooruit van de Angst, Dwang en Fobie Stichting en schrijft momenteel aan een Engelstalig boek.