“Ik heb eens rondgevraagd bij buitenlandse collega’s of ze überhaupt weten dat ze mogen stemmen voor de gemeenteraad. De meesten hadden geen idee”, zegt wiskundehoogleraar Mark Peletier. “Zo is het idee geboren om een wegwijzer over de gemeenteraadsverkiezingen te maken, speciaal voor internationals.” 

Initiatiefnemer Peletier vindt het belangrijk dat iedereen die stemrecht heeft, daar ook gebruik van maakt. Samen met wiskundecollega’s Jim Portegies, Celine Chen en Martijn Klabbers, en vakbondsman Jan Vleeshouwers, ontwikkelde hij een hand-out en een presentatie om internationals mee te nemen in ons gemeenteraadssysteem. 

Vleeshouwers is namens de vakbonden vaak aanwezig bij vergaderingen van de Universiteitsraad, maar heeft ook tien jaar in de gemeenteraad van zijn woonplaats gezeten. “Ik kon daardoor goed helpen bij het ontwikkelproces.”

Taal

Wat zijn de grootste hindernissen voor internationals bij het stemmen? De taal staat volgens Peletier op nummer één: “95 tot 98 procent van de communicatie van én over politieke partijen is in het Nederlands.” 

“Natuurlijk is het belangrijk om de taal te leren, maar politiek nieuws volgen is lastiger dan een broodje bestellen. Wie de basis van het Nederlands beheerst, loopt toch aan tegen het jargon en moeilijke taalgebruik.” 

Kliko

Daarnaast speelt de cultuur ook mee, zegt de hoogleraar. “Ik merk dat Duitse collega’s er vreemd van opkijken dat wij onze stembiljetten in een grote kliko doen. Een afvalbak!” Je kijkt dan plots toch wat anders naar de waarde van je stem.

Ook is de manier van stemmen vaak anders. In Nederland kies je één persoon van de partij van je keuze. In Duitsland breng je in sommige Bundesländer meerdere stemmen uit, die je kunt verdelen over verschillende mensen en partijen. 

Bovendien zijn sommigen vanuit hun thuisland gewend online te stemmen. Iets wat in Nederland nog altijd niet gebeurt, omdat veiligheid en controleerbaarheid nog niet gegarandeerd kunnen worden.

Ben je achttien jaar of ouder, heb je een verblijfsvergunning en sta je minstens vijf jaar ingeschreven in je woonplaats, dan mag je stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen in de gemeente waar je woont. Dat recht geldt ook voor elke volwassen EU-burger die op 3 februari 2026 in een Nederlandse gemeente ingeschreven staat. 

Stemmen mag alleen in je eigen gemeente. Je krijgt per post een stempas thuisgestuurd, die je samen met je identiteitsbewijs mee moet nemen naar het stembureau. 

Verwarring

De onduidelijkheid over de Gemeenteraadsverkiezingen kan komen door verwarring met andere verkiezingen in Nederland. Internationals zonder Nederlands paspoort mogen namelijk niet stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen en Provinciale Statenverkiezingen. 

Burgers uit EU-lidstaten mogen in Nederland overigens wel stemmen voor de waterschapsverkiezingen en de verkiezingen voor het Europees Parlement. 

Stemmen is in Nederland overigens niet verplicht, iets wat bijvoorbeeld in België aan de orde is. Wie – om welke reden dan ook – niet gaat stemmen op 18 maart, hoeft zich daarover geen zorgen te maken. 

Primeur

Alleen studenten en medewerkers van Mathematics & Computer Science zijn uitgenodigd voor de informatiesessie op 5 februari. Het is een primeur, weet Peletier. “We merken dat er bredere interesse is binnen de universiteit, maar we hebben helaas niet de middelen en mankracht om de presentatie vaker te geven.” 

De organisatoren zijn wel bereid om de hand-outs te delen met geïnteresseerden. Zij kunnen contact opnemen met Jan Vleeshouwers. 

Stemlokaal

Universitair docent Jim Portegies gaat de bijeenkomst presenteren. “Zoiets moet zonder sturing of politieke kleur mee te geven, ik denk dat hij dat goed kan. Ik zou dat moeilijker vinden”, geeft Peletier eerlijk toe. 

De presentatie gaat zowel over de programma’s van de partijen op de kieslijst, als over de procedure. Waar is het stemlokaal, hoe identificeer je je, wanneer krijg je je stempas?

De organisatoren hebben de ‘stemwijzer’ die ze 5 februari presenteren zo ingericht, dat de onderwerpen aansluiten bij de belevingswereld van internationals, zoals Beethoven en ASML. Maar ook een thema als mobiliteit leeft onder de doelgroep, weet Peletier. 

“We besteden niet alleen aandacht aan wat de politieke partijen zeggen, maar ook aan wat ze doen. Bijvoorbeeld hoe ze hebben gestemd in moties.”

Thuis voelen

Wat Vleeshouwers betreft zou ook de gemeente Eindhoven méér kunnen doen om – vooral – internationals naar de stembus te trekken. “De gemeente zorgt wel voor een bijeenkomst in de bibliotheek begin maart, maar het kan breder. Expats zitten overal.” 

“Als we internationals willen behouden, moeten we ervoor zorgen dat ze zich hier thuis voelen”, vindt Peletier. “Daar hoort ook bij: je weg kennen in het politieke systeem en je stemrecht uitoefenen.” 

Hij is zich ervan bewust dat de politiek sowieso complex is, ook voor wie hier geboren en getogen is. “Ik verwacht ook best wat Nederlanders bij de bijeenkomst. Een beetje uitleg is voor iedereen fijn.”