Achter het cv | “Waar je je op richt, maakt alle verschil"

Als kind was Sveta Zinger nieuwsgierig en haalde ze steevast hoge cijfers. Maar uitzonderlijk getalenteerd? Dat zou ze zelf niet zeggen. “Ik heb altijd hard gewerkt”, vertelt ze. Ze benadrukt daarbij hoe belangrijk de steun van haar familie voor haar is geweest.

Een van haar leraren merkte die eigenschap al vroeg op. Op een dag zei ze na schooltijd tegen Zinger: "Jij zult het niet makkelijk krijgen in het leven." Terugkijkend denkt Zinger dat de lerares toen al iets in haar herkende: een sterke drang om dingen goed te doen, gecombineerd met de neiging om streng voor zichzelf te zijn.

Meteoriet

Zinger weet nog goed hoe haar fascinatie voor wetenschap begon. De oudere zus van haar grootmoeder was hoogleraar natuurkunde. Tijdens een bezoek aan het huis van deze oudtante, ontdekte Zinger iets wat haar mateloos fascineerde: een stukje meteoriet.

“Ik hield het in mijn handen en bestudeerde het. Het was zó zwaar”, vertelt ze. Er lag ook een enorm zoutkristal. Gefascineerd door deze bijzondere voorwerpen vroeg ze zich af: wie zijn de mensen die dit soort dingen bestuderen?

Zo ontdekte ze dat haar oudtante onderzoek deed. “Ik dacht: o, dus zo kun je je bezighouden met het bestuderen van zulke fascinerende dingen!” Wat het precies betekende om hoogleraar te zijn, begreep ze toen nog niet. Maar het idee dat je dingen kon onderzoeken die nog niet helemaal werden begrepen, liet haar niet meer los.

Het onbekende

Jaren later, tijdens haar masterstudie, kwam Zinger diezelfde fascinatie voor het onbekende opnieuw tegen, maar in een heel andere vorm. Zo’n 26 jaar geleden begon ze te experimenteren met machine learning, destijds een nieuw en opkomend vakgebied. “Ze vertelden ons: ‘Dit is een nieuw domein dat AI heet’, maar alles was nog volkomen onbekend”, vertelt ze.

“Werken aan nieuwe dingen en kennis ontwikkelen is fascinerend. Dat is wat me echt naar de academische wereld trok.”

Ook een ander aspect van het academische leven sprak haar aan: kennis delen. Al vroeg ontdekte ze dat ze lesgeven leuk vond. "Er waren leraren in onze familie en ik begon zelf ook vrienden te helpen, bijvoorbeeld met wiskunde."

Een bijzondere ambitie om hoogleraar te worden, had ze niet. “Dat was nooit een doel. Ik richtte me altijd op mijn onderzoek en het lesgeven. Met hoogleraarschappen, promoties of functietitels hield ik me eigenlijk nooit bezig.”

Die instelling kwam haar goed van pas. In plaats van haar loopbaan uit te stippelen rond een bepaalde titel, volgde ze haar nieuwsgierigheid en greep ze kansen die ze soms nooit had zien aankomen.

Van een gesloten stad naar Frankrijk

Zinger groeide op in een heel andere omgeving dan de internationale academische wereld waarin ze later terecht zou komen. Ze komt uit een gesloten stad met faciliteiten voor raketproductie en militaire toepassingen, waar mensen van buitenaf niet welkom waren. “Het was er behoorlijk geïsoleerd. Sterker nog, voor mijn achttiende had ik nog nooit een buitenlander gezien.”

Destijds kon ze zich niet voorstellen dat ze Oekraïne ooit zou verlaten. “Omdat niemand die ik kende dat deed.”

Toen viel de Sovjet-Unie uiteen en dienden zich nieuwe mogelijkheden aan. Tijdens haar masterstudie vertelde een hoogleraar voorafgaand aan een college dat studenten zich konden aanmelden voor een stage aan een universiteit in Frankrijk. Wie interesse had, mocht na afloop blijven om de details te bespreken. 

“Ik dacht: ze moeten de beste kandidaat kiezen, en dat ben ik niet. Dus ging ik gewoon naar huis”, vertelt Zinger laconiek.

De volgende dag riep de hoogleraar haar bij zich op kantoor en vroeg waarom ze zich niet had aangemeld. Ze vertelde hem eerlijk waarom ze dat niet had gedaan. Hij moedigde haar aan het toch te proberen en adviseerde haar een cv op te stellen. “Ik wist niet eens wat een cv was”, zegt ze lachend.

Toch volgde ze zijn advies op. Ze solliciteerde naar de stageplek en werd aangenomen. Zonder de aanmoediging van de hoogleraar was die kans misschien aan haar voorbijgegaan. Het bleek het begin van een heel nieuw hoofdstuk.

Als een vis in het water

Na haar stage kreeg ze tot haar eigen verbazing een promotieplek aangeboden aan dezelfde universiteit. “Ik had niet eens een Frans diploma, maar ze maakten een uitzondering voor me en ik kon beginnen. Zo werden een paar maanden in Frankrijk uiteindelijk meerdere jaren.”

Het begin was niet gemakkelijk, herinnert ze zich. “Tot die tijd sprak ik eigenlijk nooit Engels, laat staan Frans. Je kunt je dus wel voorstellen hoe dat voor me was.” Ze werd in het diepe gegooid, maar wist zich staande te houden. “Uiteindelijk verdedigde ik mijn proefschrift in het Frans.”

In Frankrijk ontmoette ze ook een andere buitenlandse student, die inmiddels haar man is. Hij nodigde haar later uit om met hem naar Nederland te verhuizen. Na een postdoc in Groningen, waar ze weer een nieuwe taal leerde – Nederlands – kwam ze bij de TU/e terecht. Ze voelde zich er vrijwel meteen thuis. “Hoewel ik hier nooit had gewoond of gestudeerd en niemand kende, voelde ik me tussen al die ingenieurs als een vis in het water.”

Ze bleef en gaf dit jaar haar intreerede als hoogleraar.

Toch is haar zelftwijfel ondanks al die ervaringen nooit helemaal verdwenen. “Ik geef inmiddels al meer dan twintig jaar les op universitair niveau en heb zelfs een onderwijsprijs gekregen. Toch zie ik na ieder college weer dingen die ik beter had kunnen doen. Ik denk dat dat nooit verandert”, zegt ze met een glimlach.

Geluk

“Ik heb altijd veel geluk gehad met de mensen die ik heb ontmoet. Ik had vrienden waar je alleen maar van kunt dromen en ik had het geluk de Franse hoogleraar te ontmoeten die in mij geloofde. Bij de TU/e heb ik uitstekende collega’s en ik heb het altijd fijn gevonden om op mijn werk te zijn. Dat is een groot deel van het geluk.”

Voor Zinger heeft geluk vooral te maken met de mensen om haar heen en de kansen die zij mogelijk maken. “Dat ik aan al die projecten kan meewerken en tientallen studenten en promovendi mag begeleiden: dát betekent geluk voor mij.”

Maar ze bedoelt niet dat je met geluk minder hoeft te doen en er meer voor terugkrijgt, benadrukt ze. “Ik heb altijd hard gewerkt en mijn best gedaan, op mijn eigen, oprechte manier. Er is altijd één kritische beoordelaar: die ben ik zelf”, merkt ze droogjes op.

Gelijke kansen

Diezelfde nuchtere houding bepaalt ook hoe Zinger naar gelijke kansen kijkt. Ze gelooft dat motivatie en de bereidheid om te doen wat nodig is om een ambitie waar te maken, je ver kunnen brengen. Wanneer haar wordt gevraagd of ze ooit het gevoel heeft gehad dat ze zich meer moest bewijzen dan anderen, of dat ze vanwege wie ze is op achterstand werd gezet, blijft ze lange tijd stil.

“Ik keek altijd vanuit een ander perspectief naar mijn situatie: heb ik mijn best gedaan? Je kunt altijd redenen zoeken waarom iets niet is gelukt, maar daar schiet je weinig mee op. Denk liever na over wat je kunt doen en waar je zelf invloed op hebt.”

Ook als het gaat om genderongelijkheid in de wetenschap, bekijkt ze de zaken op een vergelijkbare, pragmatische manier. Tijdens een bijeenkomst voor vrouwen in de wetenschap vroegen twee vrouwen haar eens hoe ze dacht over de dominantie van mannen in de academische wereld.

Haar antwoord was eenvoudig: “Daar houd ik me niet mee bezig; ik doe mijn werk.” Volgens haar is het aan onszelf om te bepalen waar we onze aandacht op richten. “Als je op zoek gaat naar ongelijkheid, zul je die vinden. En het is goed dat er meer aandacht voor is en dat er iets aan wordt gedaan. Daar zijn allerlei mensen en loketten voor – ik richt me liever op mijn werk.”

De zon schijnt

Deze houding typeert Zinger. In haar loopbaan keek ze liever naar de mogelijkheden dan naar wat haar ontbrak of tegenzat. Een ervaring uit haar eerste dagen in Frankrijk laat goed zien hoe die instelling haar hielp.

Ze was net aangekomen, sprak geen Frans en slechts een beetje Engels. Tijdens een taalcursus kwam ze terecht in een groep met mensen uit de hele wereld, onder anderen uit Latijns-Amerika, Australië en China. Iedereen leek beter Engels te spreken dan zij.

“Ik dacht: hoe moet ik me hier in hemelsnaam redden? Ze zullen vast niet begrijpen wat ik zeg, of de culturele verwijzingen die ik maak.”

Toen wees een meisje naar buiten en zei: “Kijk eens, de zon schijnt.” “Op dat moment besefte ik: we zijn allemaal mensen en we hebben meer gemeen dan we misschien denken.”

Ze bleef bij de groep en uiteindelijk kwam alles op zijn pootjes terecht. De ervaring is haar altijd bijgebleven. “Kijk naar wat ons met elkaar verbindt, in plaats van naar de verschillen en alles wat negatief is. Waar je je op richt, maakt een wereld van verschil.”