
Achter het cv | “Alles is mogelijk”
Hoogleraar Bas Overvelde over jongleren en je eigen pad durven volgen
Aan het begin van zijn studie haalde hij nauwelijks studiepunten. Toch maakte Bas Overvelde zich niet al te druk over zijn toekomst. Inmiddels leidt hij met datzelfde optimisme zijn eigen onderzoeksgroep. In deze serie vertellen TU/e-hoogleraren de verhalen die niet op hun cv staan. Deze keer: Bas Overvelde, hoogleraar Mechanical Engineering.
Bas Overvelde is expert op het gebied van soft robotics en leidt het Autonomous Matter & Machines Lab, waar hij onderzoekt hoe zachte machines en materialen zelfstandig gedrag kunnen vertonen. Voor zijn onderzoek ontving hij dit jaar een Europese Proof of Concept Grant van 150.000 euro.
Maar weinig mensen weten dat zijn studietijd allesbehalve voorspoedig begon.
Tijdens zijn tweede jaar natuurkunde zat hij niet op zijn plek en was hij weinig met zijn studie bezig. “Ik heb toen een jaar lang gejongleerd op straat met vrienden”, vertelt Overvelde bijna terloops. “Dat was toen een grote hobby van mij en daar haalde ik plezier uit, dus dat is wat ik deed.”
Ik had nooit een masterplan voor wat ik wilde bereiken
Die onbevangen houding zat er al vroeg in. “Ik was als kind altijd bezig met dingen uitproberen en plezier maken”, vertelt hij met een brede glimlach. Hij was goed in wiskunde, had een sterk ruimtelijk inzicht en wilde graag begrijpen hoe dingen werkten. Ook experimenteerde hij graag met 3D-vormen en origami-achtige creaties. Die nieuwsgierigheid zou later een belangrijke rol spelen in zijn werk.
Willie Wortel
Een echt rolmodel had hij niet. Of misschien toch een beetje. “Dat was Willie Wortel, de uitvinder uit Donald Duck”, zegt hij lachend. “Dat was mijn favoriete personage uit die strip. Ik vond het wel fascinerend dat je dingen kon uitvinden.” Toch was hij als kind nauwelijks bezig met ambities of presteren. Wat hij later wilde worden, wist hij niet.
“Ik had nooit een masterplan voor wat ik wilde bereiken”, zegt hij. Zijn geheim? “Ik volg mijn interesses, denk in mogelijkheden, maar stel me ook flexibel op om snel op kansen in te kunnen spelen.”
Op de middelbare school was hij vooral bezig met ontdekken en uitproberen, zonder te weten welke kant hij op wilde. Aan het einde van de brugklas kreeg hij te horen dat hij te speels was. “Dat was niet bepaald als een compliment bedoeld, maar het optimisme dat met speelsheid gepaard gaat, is iets waar ik veel waarde aan hecht”, zegt hij.
Puzzels oplossen
Gaandeweg ontdekte hij dat techniek goed bij hem paste en dat hij daarin zijn creativiteit kwijt kon. Een schoolproject dat hij initieerde, waarbij hij met de hele klas een stad van papier in 3D maakte, staat hem nog goed bij. “Dat was echt iets waarbij ik dacht: dit vind ik leuk om te doen.”
Toch duurde het nog even voordat hij de juiste studierichting vond. De studie natuurkunde maakte uiteindelijk plaats voor werktuigbouwkunde, waar hij beter tot zijn recht kwam. Maar tijdens zijn master viel alles pas echt op zijn plek.
“Toen was ik veel bezig met programmeren, modellen maken, 3D-structuren simuleren, berekeningen doen. Eigenlijk gewoon heel veel puzzels oplossen. Daar kon ik uren helemaal in opgaan.”
Zestien uur per dag
Vanaf dat moment kwam zijn academische carrière in een stroomversnelling. Na een succesvolle studie begon hij aan zijn promotieonderzoek in de Verenigde Staten. Dat was misschien wel de meest leerzame periode van zijn carrière, maar ook een tijd die veel van hem vroeg. Hij greep de mogelijkheden die zijn academische omgeving hem bood met beide handen aan en werkte tegen het einde lange tijd zo’n zestien uur per dag, zeven dagen per week.
Die investering wierp zijn vruchten af: na zijn promotie kon hij direct zijn eigen onderzoeksgroep opzetten, zonder eerst een postdoc te doen. “Ik zei wel tegen mezelf toen: ik ga nooit meer lange tijd zo hard werken, want dat is uiteindelijk niet houdbaar”, glimlacht hij.
Rasoptimist
In zijn loopbaan laat Overvelde zich liever leiden door zijn interesses dan door een vooraf uitgestippeld carrièrepad. “Ik probeer graag iets nieuws en heb er altijd veel vertrouwen in dat het me gaat lukken. In die zin ben ik een enorme optimist”, vertelt hij. “Als er iets nieuws en spannends gedaan moet worden, ben ik degene die zegt: laten we het gewoon gaan doen!”
Dat betekent soms ook dat hij grote keuzes maakt en dingen achter zich laat. Zo verhuisde hij afgelopen jaar zijn hele onderzoeksgroep van Amsterdam naar Eindhoven, inclusief het lab en de hele reutemeteut.
Ik ben van nature niet zo nostalgisch. Als ik ga, dan ga ik ook
Als mensen hem vragen of hij niet bang is dat hij daar later spijt van krijgt, blijft hij nuchter. “Ik ben van nature niet zo nostalgisch. Ik kijk terug op een mooie periode, maar als ik ga, dan ga ik ook en lig ik er niet wakker van of het nou wel echt de juiste keuze was.”
‘Alles komt altijd wel goed’
Met diezelfde nuchterheid kijkt hij ook naar de vraag of hij weleens twijfelt over zijn plek in de academische wereld. “Natuurlijk denk ik net als iedereen weleens: hoor ik er wel bij? Maar stel dat niet zo is, dan is het gewoon niet zo, je moet je eigen pad bewandelen. Ik maak me er niet druk om. Alles komt op de een of andere manier altijd wel goed, daar geloof ik gewoon in.”
De angst om niet goed genoeg te zijn, beter bekend als het impostersyndroom, komt volgens hem veel voor in de academische wereld. “Volgens mij moeten we er allemaal gewoon mee ophouden”, zegt hij met een knipoog.
Ik zou willen dat mensen meer samenwerken en ook elkaar soms wat meer gunnen
“Ik geloof dat iedereen op een bepaalde manier zijn kwaliteiten heeft. Iedere promovendus die ik begeleid is anders, dat maakt het leiden van een onderzoeksgroep juist zo leuk. Ik denk dat we met z’n allen goed moeten nadenken over wat excellentie en impact echt betekenen en hoe we daar in de academische wereld waardering aan geven. Dan komen mensen tot hun recht.”
Competitie
De voortdurende verwachting dat je steeds meer moet doen, herkent hij in zijn omgeving. “Als onderzoeksleider bepaal ik zelf wat en hoeveel ik doe, dus dat maakt het ingewikkeld. Die druk wordt niet zozeer opgelegd, maar komt voort uit de competitie in de academische wereld.”
“Ik zou willen dat mensen juist meer samenwerken en ook elkaar soms wat meer gunnen. Dan kun je ook samen successen vieren.”
“Ik ben heel competitief als het om sport en spelletjes gaat, maar in mijn werk totaal niet”, zegt hij. De meeste voldoening haalt hij uit het opleiden van mensen, het vormen van een team en samen interesses volgen en ontdekken. “Dan komen de goede resultaten vanzelf.”

Discussie