De ETH is een prestigieuze technische universiteit met een uitzonderlijk mooi hoofdgebouw dat vanaf een heuvel trots uitkijkt over de stad Zürich. Het is ontworpen door Gottfried Semper – bekend van de Semperoper in Dresden.

Het is een feest van de wetenschap om opponent te mogen zijn bij een promotie. De kandidaat had een mooie thesis geschreven en verdedigde die goed. Achter ons zat een trots publiek. 

Ongemakkelijk werd het wel toen ik vragen moest stellen over een artikel dat gepubliceerd is in Climate Policy, het tijdschrift waar ik sinds 2024 editor van ben. Al lang voor mijn tijd gold dat tijdschrift als gerenommeerd. Ik vertegenwoordigde dus een instituut, had het artikel eigenhandig geaccepteerd voor publicatie én werd als opponent geacht er kritische vragen over te stellen. 

Mijn ongemak over dit potentiële conflict of interest zwol verder aan op het moment dat duidelijk werd dat de andere opponent editor in chief is bij hetzelfde tijdschrift. 

Tegelijkertijd: het artikel was slechts een deel van een veel groter proefschrift, en het was geaccepteerd lang voordat ik ook maar kon vermoeden dat ik ooit opponent zou zijn van de auteur. Bovendien had ik op voorhand in mijn schriftelijke evaluatie van de thesis netjes aangegeven dat ik als editor van Climate Policy al bekend was met het artikel.

Overigens had het verhaal dat ik een half uur voor de promotie hoorde, het geheel ook in perspectief geplaatst. Architect Gottfried Semper was in de negentiende eeuw namelijk zelf professor aan de ETH, en werd als zodanig aangesteld als voorzitter van de commissie die het ontwerp moest uitkiezen voor het nieuwe hoofdgebouw, werd me verteld. 

Het gebouw moest een tempel voor de wetenschap worden en een monument voor de jonge Zwitserse natie. Een prestigieuze opdracht dus, die internationaal werd uitgeschreven. De commissie verwees echter alle inzendingen naar de prullenbak en Semper zelf ontwierp het gebouw.  

Misschien was het ontwerp van Semper inderdaad gewoon het mooist. Maar 150 jaar later weten we het niet meer, en dat is precies het punt. Een conflict of interest hoeft niet te leiden tot een slechte uitkomst, maar zaait sowieso twijfel. En twijfel, eenmaal gezaaid, kan gaan woekeren. 

Pieter Pauw doet onderzoek naar klimaatbeleid en is assistant professor bij de groep Technology, Innovation and Society (IE&IS). Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.