Mét handtekening klaagt overtuigender

Nou, medewerkers van de TU/e, ik ben blij met onze nieuwe gedragscode. Dat wil ik eerst gezegd hebben. Perfect of niet, voor het eerst is opgeschreven hoe men met elkaar wil omgaan op de universiteit. 

Het College van Bestuur tekende als eerste, decanen volgden, ik en inmiddels vele medewerkers hebben hun krabbel gezet. Sommigen deden dat met overtuiging, anderen met een zucht of een kanttekening.

Tekenen vraagt moed, want wie tekent, kan worden aangesproken. 

Ik hoor en lees de tegenargumenten en neem ze serieus. Maar ik vind ze niet goed genoeg. Eerst willen zien dat de top verandert? Die heeft al getekend. En dat betekent dat iemand hen nu ergens op kan aanspreken. 

En de ander aanspreken kun je volgens mij alleen met enige geloofwaardigheid doen, als je zelf ook meedoet. Vergelijk het met de veiligheidsinstructies in een lab. Weiger je die te onderschrijven omdat je weleens vergeet een veiligheidsbril op te zetten? 

Echt, ik begrijp heel goed waarom sommigen van jullie wantrouwig zijn na wat ze hier hebben gezien of meegemaakt. Die ervaringen zijn er.

Maar wantrouwen mag geen reden worden om aan de zijlijn te blijven staan, terwijl anderen proberen er iets beters van te maken. Een cultuur verandert namelijk niet wanneer de mensen met de meeste twijfel wachten tot alles in orde is. Een cultuur verandert pas, als genoeg mensen besluiten dat het anders moet en daar hun naam aan verbinden.

Ik las toevallig (met dank aan en naar aanleiding van het congres van CAOP) een stuk van filosoof Hannah Arendt, die uitgebreid schreef over hoe mensen, ondanks de fundamentele onvoorspelbaarheid van de toekomst en hun eigen feilbaarheid, in staat zijn om stabiliteit en gemeenschap te creëren door elkaar beloftes te doen en elkaars fouten te vergeven. 

In dat licht: een gedragscode tekenen is geen verklaring dat je perfect bent, maar een toezegging dat je je best doet, dat je openstaat voor iemand die zegt dat het beter kan, en mild bent als het fout gaat. 

In mijn werk als ombuds zie ik wat er gebeurt als die afspraak ontbreekt. Mensen die tijdenlang zwegen, omdat ze niet wisten of hun ervaring wel telde, wat de regel was, of de norm. Die pas bij mij komen als het eigenlijk al veel te laat is. 

Voor hen is een geschreven code geen formaliteit, maar een eerste houvast. Kom je nieuw binnen, dan weet je nu in ieder geval waar je aan toe bent. En wie zich onveilig voelt, kan ergens naar wijzen.

Wie vreest dat de code straks gebruikt wordt om kritiek de mond te snoeren, nodig ik uit om júíst te tekenen en mij daarna aan mijn taak te houden. Ik kan dat beter als jullie bínnen de afspraak staan en niet erbuiten. Bovendien klaagt het een stuk overtuigender met een handtekening.

Denk er nog eens over na. Niet voor het bestuur en niet voor mij, maar voor de collega die naast je zit en misschien nooit hardop zal zeggen hoe hard die een gedragscode nodig had.

En organisaties zonder gedragscode: wordt het ook voor jullie niet eens tijd?

Job van Luyken is de ombudsfunctionaris van de TU/e. Hij schreef deze opinie, die eerder op LinkedIn verscheen, op persoonlijke titel.