Ik heb ‘m natuurlijk meteen ondertekend toen die op mijn scherm in TU/e InSite verscheen: de Code of Conduct (CoC). Sterker nog, ik klikte erop, verwachtend de tekst te zien, maar die klik zelf was al de goedkeuring. 

Dus heb ik die CoC op internet opgezocht, en de zeven pagina's (nou ja zes pagina’s en vijf regels) doorgescrold om te zien wat ik ondertekend had, en of er nog iets onverwachts in stond. Niet echt, zo bleek, alhoewel er altijd formuleringen te vinden zijn waar iets op aan te merken valt.

En hoewel er voor een wetenschapper natuurlijk geen grotere of mooiere vrijheid is dan de academische vrijheid, zie ik de CoC als een goed ding, juist omdat die vrijheidsvergrotend kan werken. Ik zie de code niet als een restrictie op gedrag en uitlatingen, ik zie deze als een manier om eventuele miscommunicatie uit de weg te kunnen helpen. 

We hebben nu een manier om daar waar de een zich miskend, geschoffeerd of onveilig voelt, en de ander niet ziet waar het misging, dit geschil netjes te bespreken. Bovendien kan zo’n CoC een ieder zelfvertrouwen geven om zich te uiten.

Had dit compacter gekund? Zeker. Ik denk aan de tien geboden (uit de Bijbel, red.) als mooi voorbeeld van heldere, kort geformuleerde ge- en verboden. Niet dat ik voorstel om de tien geboden als CoC te nemen – alhoewel nummer negen “leg geen valse getuigenis af” in deze context compact en passend lijkt. Maar: ze zijn verifieerbaar en onthoudbaar. 

Want hoewel er in onze code staat “We verwachten van alle leden van de TU/e-gemeenschap dat zij op de hoogte zijn van deze gedragscode en zich eraan houden”, verwacht ik niet dat er iemand is die die zeven pagina’s kent, of een concreet gebod of verbod uit onze CoC kan citeren.

Interessant vond ik verder de laatste vijf regels: 

“In zeldzame maar ingrijpende gevallen kan het voorkomen dat personen herhaaldelijk anderen of vertegenwoordigers van de organisatie beschuldigen van wangedrag, waarbij op ongepaste wijze wordt verwezen naar de gedragscode. Dergelijk gedrag is mogelijk een misbruik van het systeem en/of de middelen van de TU/e. Dergelijke gevallen worden altijd doorgestuurd naar het meldingssysteem van de TU/e, zodat ze op een evenwichtige en eerlijke manier kunnen worden onderzocht voor alle betrokken partijen.”

De gedragscode als wapen. (Overigens, wat wordt bedoeld met “op ongepaste wijze” verwijzen?) En dat zie ik als een concreet voorbeeld van een bekend fenomeen: er is een systeem, je wilt iets meten/veranderen, je stelt een regel in, maar die regel wordt onderdeel van het systeem, en daarmee heeft de regel een onbekend effect op het systeem. 

Denk bijvoorbeeld aan productiviteitscriteria, waarbij de criteria het doel worden. Het zal interessant zijn om te zien of en hoe deze CoC het systeem gaat beïnvloeden.

Frits Spieksma is hoogleraar Combinatorial Optimization bij de faculteit Mathematics & Computer Science. Hij schrijft deze opinie op persoonlijke titel.